Die Verenigde State en Iran het ’n vredesooreenkoms bereik en ingestem tot ’n “onmiddellike en permanente” beëindiging van militêre operasies op alle fronte, insluitend Libanon, wat die oënskynlike einde van meer as drie maande se oorlog in die Midde-Ooste aandui.
Die aanvanklike aankondiging deur bemiddelaar Pakistan is kort daarna deur Washington en Teheran bevestig, en ’n amptelike ondertekeningseremonie is vir 19 Junie in Switserland geskeduleer.
“Die ooreenkoms met die Islamitiese Republiek van Iran is nou afgehandel,” het die Amerikaanse president Donald Trump Sondag op sosiale media geskryf terwyl hy sy 80ste verjaardag gevier het.
“Ek magtig hiermee die kostevrye heropening van die Straat van Hormoes ten volle, en terselfdertyd magtig ek die onmiddellike opheffing van die Amerikaanse vlootblokkade.
“Skepe van die wêreld, begin julle enjins. Laat die olie vloei!”
Kort daarna het Iran se adjunkminister van buitelandse sake, Kazem Gharibabadi, in ’n televisieonderhoud gesê die ooreenkoms bring ’n “onmiddellike einde” aan die oorlog tussen die lande en dat hulle binne twee maande gesprekke sal voer om ’n “finale ooreenkoms” te bereik.
Slegs ure tevore het Teheran nog belowe om vergelding te neem ná ’n Israeliese aanval op Iran se bondgenoot Hezbollah in die voorstede van Beiroet, wat gedreig het om die ooreenkoms te ontspoor.
Later die dag het Pakistan se eerste minister, Shehbaz Sharif, egter aangekondig: “Albei kante het die onmiddellike en permanente beëindiging van militêre operasies op alle fronte, insluitend in Libanon, verklaar.”
Hy het ook die leiers van Katar, Saoedi-Arabië en Turkye bedank vir hul steun aan die bemiddelingspoging.
Besonderhede steeds onduidelik
Die inhoud van die ooreenkoms, wat volg op weke van gespanne onderhandelinge en herhaalde dreigemente van Trump oor nuwe vyandelikhede indien Iran nie ’n ooreenkoms bereik nie, bly onduidelik.
Iran se Mehr-nuusagentskap het berig dat die VSA voor die begin van onderhandelinge $12 miljard aan gevriesde Iraanse bates sal vrystel.
Volgens die agentskap verwys ’n 14-punt-memorandum van verstandhouding tussen die twee lande na die vrystelling van $24 miljard aan gevriesde Iranse bates gedurende die 60 dae lange onderhandelingsperiode wat ná die ondertekening van die memorandum begin.
Die Trump-administrasie het nie onmiddellik kommentaar gelewer oor die besonderhede van die ooreenkoms nie, wat omstrede kan wees namate die VSA voortgaan met sy pogings om Iran se kernambisies te beëindig en sy voorraad hoogs verrykte uraan te hanteer, wat glo ná Amerikaanse aanvalle verlede jaar begrawe is.
LEES | Trump says US-Iran deal to be signed Sunday, Hormuz to open after
‘Gryp die geleentheid aan’
Die aankondiging van die ooreenkoms is wêreldwyd met verligting en hoop vir ’n blywende einde aan die konflik ontvang.
Die sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies, Antonio Guterres, het gesê dit is ’n “kritieke stap” in die rigting van die beëindiging van die oorlog in die Midde-Ooste.
Die Verenigde Koninkryk, Frankryk, Duitsland en Italië het gesê hulle is bereid om sanksies teen Iran op te hef en sal saam met die VSA, Iran en streekvennote werk om “hierdie geleentheid aan te gryp, momentum te behou en ’n langtermyn diplomatieke skikking te bereik”.
Die aankondiging het ook verligting op die markte gebring. Oliepryse het Maandag in Tokio met meer as vier persent gedaal, terwyl Japan se Nikkei-aandele-indeks met drie persent gestyg het.
Die blokkade van die Straat van Hormoes het wêreldwye ekonomiese gevolge gehad, van hoër brandstofpryse wat inflasie in die VSA en talle ander lande aangevuur het, tot ontwrigte voorsieningskettings vir produkte soos bv. kunsmis, wat noodsaaklik is vir voedselproduksie ver buite die Midde-Ooste.
“Wat ons nou gaan kan doen, is om die koste van energie te verlaag, nie net nou nie maar ook op lang termyn, en ’n ware enjin van voorspoed in die Midde-Ooste te skep,” het die Amerikaanse vise-president, JD Vance, aan Fox News gesê.
Hy het gesê hy beplan om die ondertekening van die vredesooreenkoms in Genève by te woon en dat dit moontlik is dat Trump ook daar sal wees.
Israeliese aanval
Dit was ’n onstuimige Sondag, met ’n woedende Trump wat Israel vroeër die dag beskuldig het dat sy lugaanval op Beiroet die ondertekening van die ooreenkoms vertraag het.
In ’n telefoniese onderhoud met die Amerikaanse nuusplatform Axios het Trump sy frustrasie oor die Israeliese eerste minister Benjamin Netanyahu uitgespreek en gesê: “Ek was ongelooflik kwaad. Ek het hom daarvan laat weet.”
Die vorige keer toe Israel die voorstede van Beiroet aangeval het, het dit een van die grootste haakplekke vir die skietstilstand veroorsaak. Iran het met ’n missielaanval gereageer, waarna Israel weer lugaanvalle uitgevoer het.
Teheran het lank geëis dat enige ooreenkoms om die oorlog te beëindig ook die parallelle konflik in Libanon moet insluit, waar Israel ’n militêre veldtog teen die Iran-gesteunde Hezbollah voer.
Die oorlog het einde Februarie begin met gesamentlike Amerikaans-Israeliese aanvalle op Iran. Iran het teruggeslaan met aanvalle op Israel en Amerikaanse bondgenote in die streek en het terselfdertyd skeepsverkeer deur die Straat van Hormoes feitlik tot stilstand gebring, ’n noodsaaklike roete vir wêreldwye olie- en aardgasvoorrade.
Die VSA het gereageer deur skeepsverkeer na Iranse hawens te blokkeer.
Tydens die onderhandelinge het die strydende partye teenstrydige inligting oor die inhoud van die ooreenkoms bekend gemaak, aangesien elke kant probeer wys het dat die oorlog uit hul magsposisie beëindig is.
Teheran het daarop aangedring dat hy beheer oor die belangrike seestraat sal behou, maar die VSA het herhaaldelik gesê dit is onaanvaarbaar.
Trump het Sondag gesê die seeroete sal ná die seremonie in Switserland heropen word.