’n Eeu van rugbyoorlog: Bokke en All Blacks se legendariese tweestryd leef voort
Die rugby tussen Suid-Afrika se Springbokke en Nieu-Seeland se All Blacks is een van die grootste en mees ikoniese in internasionale sport. Oor meer as ’n eeu het dié twee rugbyreuse mekaar nie net op die veld uitgedaag nie, maar ook deur politieke onrus, historiese oomblikke en onvergeetlike wedstryde.
Sedert hul eerste ontmoeting op 13 Augustus 1921 op Carisbrook in Dunedin, waar die All Blacks met 13-5 gewen het, het die spanne mekaar 110 keer gepak. Die All Blacks het die oorhand met 63 oorwinnings teenoor die Springbokke se 43, terwyl vier wedstryde gelykop geëindig het.
Die syfers vertel die storie
Hoewel baie mense glo die Springbokke is byna onoorwinlik tuis, wys die statistiek anders. In Suid-Afrika het die All Blacks 28 van die 54 toetse gewen, teenoor die Bokke se 25, met een gelykopuitslag.
In Nieu-Seeland het die Springbokke slegs 10 van 46 wedstryde gewen, terwyl die All Blacks 33 oorwinnings behaal het en drie wedstryde onbeslis geëindig het.
Die spanne het ook op neutrale velde ontmoet, waaronder vyf Wêreldbekerwedstryde. Die All Blacks het drie daarvan gewen en die Springbokke twee.
Die hoogste telling in die geskiedenis van die tweestryd was op 19 Augustus 2000 toe Suid-Afrika die All Blacks met 46-40 op Ellispark geklop het. Die eerste toets tussen die spanne in 1921 het daarenteen met ’n seldsame 0-0-gelykopuitslag geëindig.
Nieu-Seeland se grootste oorwinning was op 16 September 2017 toe die All Blacks die Springbokke met 57-0 in Albany verneder het.
Christian Cullen hou die rekord vir die meeste drieë in dié tweestryd met 10, terwyl Bryan Habana Suid-Afrika se voorste driedrukker teen die All Blacks is met agt.
Toe apartheid rugby verander het
Die mees omstrede hoofstuk in die geskiedenis van die tweestryd het tydens apartheid afgespeel.
Die Springbokke se toer na Nieu-Seeland in 1981 het die grootste burgerlike onrus in dié land sedert 1951 ontketen. Meer as 150 000 mense het aan meer as 200 betogings deelgeneem.
Betogers het velde bestorm, glas op speelvelde gestrooi en wedstryde ontwrig. Die wedstryd teen Waikato in Hamilton is gekanselleer nadat betogers die veld ingeneem het.
Die laaste toets in Auckland het as die “meelbomtoets” bekend geword nadat ’n ligte vliegtuig meelsakke op die veld laat val het. Een daarvan het die All Black-stut Gary Knight getref.
Die toer het Nieu-Seeland miljoene dollars gekos en internasionale kritiek ontlok omdat die land die Gleneagles-ooreenkoms verbreek het, wat sportbande met apartheid-Suid-Afrika ontmoedig het.
Vir Suid-Afrika het die sportboikot die land se internasionale isolasie verder verdiep en uiteindelik bygedra tot druk vir politieke verandering.
Mandela se oomblik van versoening
Die 1995-Rugbywêreldbeker-eindstryd in Johannesburg het die grootste simbool van versoening geword.
Ná die Springbokke se 15-12-oorwinning oor die All Blacks ná ekstra tyd het president Nelson Mandela, geklee in ’n Springboktrui met kaptein Francois Pienaar se nommer ses, die Webb Ellis-beker aan Pienaar oorhandig. Die beeld het wêreldwyd ’n simbool van nasionale eenheid geword.
Groot wedstryde en onvergeetlike oomblikke
In 2009 het Suid-Afrika iets reggekry wat sedert 1949 nie weer gebeur het nie deur die All Blacks drie keer in een kalenderjaar te klop.
Vyf jaar later het Pat Lambie ’n strafdoel van 55 meter op Ellispark oorgeskop om ’n 27-25-oorwinning te beklink en Nieu-Seeland se onoorwonne reeks van 22 wedstryde te beëindig.
Selfs baanbestormers het deel van die geskiedenis geword. In 2016 het ’n man tydens ’n wedstryd in Christchurch die veld bestorm, terwyl nóg ’n indringer die volgende jaar in Albany die spel kortstondig onderbreek het.
Meer as net rugby
Die sielkundige oorlogvoering duur lank voor afskop.
In 2008 het die destydse Springbokafrigter Peter de Villiers beweer die All Blacks maak té veel staat op Dan Carter en beskuldig hulle herhaaldelik van onwettige spel in skrums en lynstane.
In 2025 het ’n Nieu-Seelandse televisieadvertensie weer olie op die vuur gegooi toe All Blacks-spelers met Springbok-ondersteuners gespot het nadat een gespog het die All Blacks sou “soos skaaptjops op ’n braai” wees.
Ellispark se intimiderende atmosfeer het ook legendaries geword. Die All Blacks se voorspelerafrigter Jason Ryan het die rit na die stadion as “redelik wild” beskryf, terwyl die voormalige skrumskakel Justin Marshall gewaarsku het dat besoekende spanne kan verwag dat hul bus onderweg geskud sal word.
Ten spyte van die fel mededinging bly daar wedersydse respek. Springbok-losskakel Handré Pollard het dit opgesom deur te sê die spelers probeer mekaar vir 80 minute “doodmaak”, maar dat daar steeds ’n diep geskiedenis en groot respek tussen die twee rugbylande bestaan.
Die tweestryd kry in 2026 nóg ’n hoofstuk wanneer die All Blacks vir die eerste keer sedert 1996 weer ’n tradisionele toer na Suid-Afrika onderneem. Die toer sluit vier provinsiale wedstryde en ’n vier-toetsreeks om die Freedom Cup in en beloof om die eeu oue rugbyoorlog verder aan te vuur.
Betogers en polisielede op die veld by Rugby Park in Hamilton nadat die Springbokke se toerwedstryd teen Waikato in 1981 weens ’n veldbestorming gestaak is. FOTO: AFP