Jay Naidoo, onder andere die stigter en eerste algemene sekretaris van COSATU het op 26 Junie ‘n ope brief aan die president van Suid-Afrika gerig. Die twee loop jare lank ‘n pad saam in die politiek, maar in hierdie brief is dit duidelik dat Naidoo ernstig wil keel skoonmaak oor wat in die land aan die gang is.
Die ope brief
Geagte mnr. President
Ek skryf aan u nie as ’n politieke teenstander nie, maar as iemand wat tydens die stryd om ons vryheid langs u gestaan het en wat die amp wat u beklee, respekteer.
Daar was ’n tyd toe u, as Algemene Sekretaris van die Nasionale Mynwerkersunie, en ek, as Algemene Sekretaris van COSATU, twee van die belangrikste leiersposisies in Suid-Afrika se massademokratiese beweging beklee het.
Ons het werkers, gemeenskappe en studente georganiseer, ten volle bewus daarvan dat aanhouding, marteling of selfs sluipmoord werklike moontlikhede was. Die verskil tussen lewe en dood is dikwels in dae gemeet.
Saam met miljoene gewone Suid-Afrikaners het ons ’n verbond met ons mense gesluit. Dit het nooit bloot daaroor gegaan om verkiesings te wen of regeringsmag te verkry nie. Dit het gegaan oor die bou van ’n land waar elke Suid-Afrikaner met waardigheid, geregtigheid en geleenthede kon leef. Dit was die betekenis van vryheid in 1994.
Ons doel was om ’n beter lewe vir al ons mense te verseker. Ons het verstaan dat ons stryd nooit bloot daaroor gegaan het om een regering met ’n ander te vervang nie.
Dit het gegaan oor die afbreek van die ekonomiese grondslag van apartheid self. Apartheid was gebou op goedkoop swart arbeid, uitsluiting van eienaarskap en die ontsegging van geleenthede aan die oorgrote meerderheid van ons mense.
Ons het geglo dat politieke vryheid met ekonomiese vryheid gepaard sou gaan. Dit was ons verbond.
Dertig jaar later moet ons onsself ’n ongemaklike vraag afvra: Het ons daardie ekonomie werklik fundamenteel verander, of het ons bloot ’n nuwe, polities goed verbonde elite geskep langs die ou konsentrasies van rykdom en ekonomiese mag, terwyl miljoene mense steeds uitgesluit bly?
Dit is nie die visie wat ons stryd geïnspireer het nie.
Die foto uit die vroeë 1990’s vang ’n enkele oomblik in daardie reis vas. U het pas die nuutverkose Sekretaris-generaal van die African National Congress (ANC) geword nadat die organisasie ontban is. Chris Hani het uit ballingskap teruggekeer om die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party te lei.
Ek het Algemene Sekretaris van COSATU gebly, met kameraad John Gomomo as COSATU-president.
Ons het verskillende organisasies verteenwoordig, maar ons het een gemeenskaplike doel gedeel. Ons het nie ons vryheid geërf nie. Ons het dit saam met miljoene werkers, studente, geloofsleiers, burgerlike organisasies en gewone burgers verdien wat apartheid onregeerbaar gemaak het. Ons het apartheid nie op die slagveld verslaan nie. Ons het dit verslaan omdat gewone mense hul toestemming onttrek, hulself georganiseer en onderhandelinge onafwendbaar gemaak het. Ek onthou hoe die apartheidsregering in 1987 die hoofkantoor van COSATU en die Nasionale Mynwerkersunie gebombardeer het.
Ek onthou hoe ek kantoorruimte aan Chris Hani en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party beskikbaar gestel het nadat die organisasies ontban is. Ek onthou die begrafnisse, die optogte, die onderhandelinge en die daaglikse poging om te verhoed dat Suid-Afrika in ‘n burgeroorlog verval. Ons het moed bo wraak gekies. Ons het versoening bo haat gekies. Ons het grondwetlike demokrasie bo permanente konflik gekies.
Dit is waarom ek vandag aan u skryf.
Die afgelope maand het ek alleen deur Suid-Afrika gereis. Ek het deur dorpe, stede, plase en berge gery. Ek het saam met werkers, boere, ouer mense, jongmense en gesinne gesit.
Ek het baie meer geluister as gepraat. Wat ek teëgekom het, is nie ‘n nasie sonder hoop nie. Dit is ‘n nasie wat verlate voel. Ons mense bly ruimhartig. Hulle bly veerkragtig. Maar hulle glo nie meer dat dié in magsposisies na hulle luister nie.
Ek het ineenstortende munisipaliteite, vervalle paaie, sukkelende hospitale, skole sonder waardigheid, korrupsie wat openbare instellings uitgehol het, en jongmense gesien wat min of geen pad na ekonomiese geleenthede raaksien. Ek het ook iets aanskou wat elke Suid-Afrikaner behoort te ontstel.
Arm Suid-Afrikaners wat hulle teen arm Afrikane keer.
Dit is nie die vryheid waarvoor ons geveg het nie. Suid-Afrika het elke reg om sy grense te beveilig, sy immigrasiewette toe te pas en mense wat onwettig in die land is, deur wettige prosesse te verwyder.
Elke soewereine staat dra daardie verantwoordelikheid. Maar ons kan nie toelaat dat korrupsie, staatsmislukking en ekonomiese wanhoop omskep word in geweld teen weerlose mense nie.
Die grootste bedreiging vir ons demokrasie is nie die buitelander wat op ‘n eerlike manier ‘n bestaan probeer maak nie. Dit is korrupsie. Dit is swak regering. Dit is georganiseerde misdaad. Dit is ongelykheid.
Dit is die geleidelike afbreek van die publiek se vertroue.
Mnr. President, ons bevind ons ook op ‘n gevaarlike grondwetlike kruispad. Suid-Afrikaners het elke reg om te betoog. Ons het vir daardie reg geveg. Ons het geveg vir die vryhede wat nou deur ons Grondwet beskerm word: die vryheid om te praat, te organiseer, vreedsaam byeen te kom en diegene in magsposisies uit te daag.
Daardie vryhede is heilig. Maar dit gee niemand die reg om met geweld te dreig, haat aan te hits, gemeenskappe te intimideer, infrastruktuur te vernietig of die reg in eie hande te neem nie. Geen individu of organisasie het die reg om ons grondwetlike demokrasie deur vrees of burgermagoptrede gyselaar te hou nie. Indien daar werklike griewe is – en daar is baie – moet dit deur demokratiese en wettige prosesse aangespreek word.
Die antwoord op swak regering kan nie gepeupelheerskappy wees nie. Die antwoord op korrupsie kan nie wetteloosheid wees nie. Die antwoord op ekonomiese uitsluiting kan nie geweld teen onskuldige mense wees nie.
Daarom doen ek ‘n beroep op u om die nasie toe te spreek voordat hierdie spanning verder eskaleer. Stel Suid-Afrikaners gerus dat vreedsame protes altyd beskerm sal word. Maar maak dit ewe duidelik dat aanhitsing tot geweld, aanvalle op migrante, die vernietiging van openbare of private eiendom en pogings om die oppergesag van die reg te ondermyn, nie geduld sal word nie. Dit is u grondwetlike plig. Maar die handhawing van openbare orde is slegs ‘n deel van u verantwoordelikheid.
U groter verantwoordelikheid is om die omstandighede uit die weg te ruim wat hierdie woede laat groei het. Miljoene Suid-Afrikaners het hul vertroue in die regering verloor. Hulle sien hoe korrupsie ongestraf bly. Hulle sien hoe openbare geld gesteel word terwyl munisipaliteite ineenstort, hospitale agteruitgaan, skole misluk en jongmense werkloos bly.
Hulle sien hoe politieke verbintenisse beloon word, terwyl eerlikheid, bekwaamheid en entrepreneurskap op die agtergrond geskuif word. Hierdie griewe is werklik. Dit kan nie bloot veroordeel word nie.
Dit moet aangespreek word. Neem die mense van Suid-Afrika in u vertroue. Vertel die 65 miljoen mense wat u dien watter stappe gedoen is na aanleiding van die bevindings van die Zondo-kommissie en die talle ander kommissies van ondersoek wat u regering ingestel het.
Verduidelik wat reeds bereik is, wat nog uitstaande is en wanneer diegene wat die staatskas geplunder het, uiteindelik aanspreeklik gehou sal word. Help ons om die bedreigings vir ons grondwetlike demokrasie beter te verstaan.
Indien daar georganiseerde groepe, misdaadsindikate of buitelandse belange is wat poog om ons land te destabiliseer, lig die nasie in oor wat verantwoordelik bekend gemaak kan word en, belangriker nog, wat u regering daaromtrent doen. Suid-Afrikaners verdien feite, nie gerugte nie.
Vertroue word deur eerlikheid herstel. Ons het nie nóg beloftes nodig nie. Ons het optrede nodig. Hou u Kabinet aanspreeklik. Hou u regering aanspreeklik. Hou die staatsdiens aanspreeklik. Herstel die integriteit van ons staatsinstellings.
Roei korrupsie uit sonder vrees of begunstiging. Bou ‘n ekonomie wat innovasie, entrepreneurskap en produktiewe werk beloon, veral vir diegene wat histories uitgesluit is. Te veel van ons ekonomie bly in die hande van te min mense, terwyl korrupsie en patronaatskap betekenisvolle ekonomiese transformasie verhinder het. Ons droom was nooit om een elite met ‘n ander te vervang nie.
Dit was om ‘n inklusiewe ekonomie te bou waarin elke Suid-Afrikaner met waardigheid kan deelneem. Indien die regering versuim om hierdie onderliggende oorsake aan te spreek, sal ander voortgaan om die woede wat daaruit voortspruit, uit te buit. Suid-Afrikaners verdien beter as ‘n keuse tussen korrupsie en chaos.
Hulle verdien ‘n eerlike staat wat hul vertroue deur dade, en nie deur beloftes nie, terugwen.
As een van u kamerade uit daardie moeilike jare, vra ek u om met dieselfde moed te lei wat die geskiedenis eens van ons vereis het. Verlaat die vergaderings.
Laat die bloulig-konvooie agter. Reis stilweg deur ons dorpe en gemeenskappe. Gaan sit by ons ouer mense. Luister na werkers. Luister na jongmense. Hoor die pyn wat agter die woede skuil. Onthou die verbond wat ons met ons mense gesluit het.
In baie van ons tradisies glo ons dat ons voorouers steeds teenwoordig is – nie om oor ons te heers nie, maar om te sien hoe ons omsien na die erfenis wat aan ons toevertrou is. Of ’n mens daardie geloof deel of nie, elke geslag is aanspreeklik teenoor dié wat hulle voorafgegaan het én dié wat ná hulle sal kom. Die geskiedenis het ons geslag die voorreg gegee om te help om vryheid te verwerf. Vandag vra die geskiedenis wat ons met daardie vryheid gedoen het.
En indien u regering nie meer oor die vermoë, die wil of die morele gesag beskik om daardie verbond na te kom nie, lê daar ook eer daarin om daardie werklikheid te erken. In ’n grondwetlike demokrasie gaan leierskap nie daaroor om aan mag vas te klou nie.
Dit gaan daaroor om die mense te dien. As u nie daardie vertroue kan herstel en die leierskap kan bied wat hierdie oomblik vereis nie, doen dan die eerbare ding: gee u mandaat terug aan die mense en laat hulle deur demokratiese verkiesings besluit wie Suid-Afrika vorentoe moet lei.
Dit is nie ’n nederlaag nie.
Dit is demokrasie.
Mnr. President, die tyd vir stapsgewyse aanpassings is verby. Lei. Die land wag.
Ons voorouers kyk toe. En eendag sal ons kinders en kleinkinders vra of ons die vertroue wat in ons gestel is, geëer het. Mag ons die moed hê om hulle met eerlikheid te antwoord voordat die geskiedenis sy oordeel fel.
JAY NAIDOO
Stigter en eerste Algemene Sekretaris van COSATU, Minister in President Nelson Mandela se kabinet, Suid-Afrikaanse burger en gemeenskapsleier.
Lees die oorspronklike Engelse weergawe hier
Ope brief, 4 jaar gelede
Naidoo se ope brief aan Ramaphosa op 25 Julie 2021: “Mnr President, dit is die oomblik om Suid-Afrika van onder af te herbou.”