Die skadu van die voormalige president Jacob Zuma hang oor die anti-immigrasie-beweging en sy voorste protagoniste in die aanloop tot hul beplande 30 Junie-”shutdown” – net soos dit oor die gekoördineerde onluste van 2021 gehang het wat uitgebreek het ná sy gevangenisstraf vir minagting van die hof.
Hoewel daar geen bewyse is dat Zuma self betrokke is by die manipulering van anti-immigrasie-sentiment nie, is familie-netwerke en medewerkers van die voormalige president sentraal in die los alliansie van groepe wat die toenemend gewelddadige anti-immigrasie-beweging dryf wat vanuit KwaZulu-Natal (KZN) versprei.
Dit sluit in March and March en Ngizwe Mchunu en sy Amabhinca Nation – sowel as Zuma se uMkhonto weSizwe-party (MKP) self, wat sy steun vir Dinsdag se betoging aangedui het. Dit sluit ook ander partye soos ActionSA in wat op ’n populistiese wyse rondom werklike griewe oor onwettige immigrasie mobiliseer.
ANC-sekretaris-generaal Fikile Mbalula het die beweging sterk gekritiseer en veral vir Zuma uitgesonder as iemand wat volgens hom die vlamme aanblaas om chaos in Suid-Afrika te ontketen – met ’n spesifieke verwysing na 2021.
Die meeste aandag aan March and March het gefokus op sy charismatiese leier Jacinta Ngobese-Zuma, terwyl die twee ander direkteure van die maatskappy wat in Augustus verlede jaar geregistreer is, geïgnoreer is: Sanele en Nozibusiso Khambule.
AmaBhungane het onthul dat albei Khambules binne die Zuma-familie-omgewing beweeg via die oorlede Thokazile Jennifer Mbambo, wat in 2021 oorlede is.
Rekords van die Kommisie vir Intellektuele Eiendom en Maatskappye (CIPC) toon dat Mbambo, wat uit die Nkandla-omgewing afkomstig was, as direkteur in vyf maatskappye gedien het saam met een of albei van twee van Zuma se oorlede broers, Neekengithule en Michael.
Nozibusiso Khambule, wat beskryf word as die koördineerder van March and March en blykbaar skenkings aan die beweging in haar persoonlike ABSA-rekening ontvang, is Mbambo se dogter.
Nozibusiso en haar moeder was direkteure van ’n maatskappy genaamd Sisano Business Consultant Services en op ’n eenvoudige LinkedIn-profiel wat na Sisano verwys, blyk dit dat sy na haarself as Nozi Zuma verwys.
Volgens ’n 2014 nuusberig oor ’n inbraak by Mbambo se huis was sy die ouer van een van toe-president Zuma se “personeellede” – hoewel dit nie duidelik is of die berig na Nozibusiso of haar broer Thabani Khambule verwys het nie, wat laat in 2014 oorlede is.
March and March se tesourier Sanele Khambule, ’n gegradueerde van die Durban University of Technology en sakeman, blyk Mbambo se kleinseun te wees.
Sanele was toevallig ook op die MKP se verkiesingslys in die laaste nasionale verkiesing, al was dit op die baie lae posisie van 100ste.
Jacinta
Sy was tot verlede jaar hoofsaaklik bekend as ’n radiopersoonlikheid. Lank voor haar opkoms tot nasionale prominensie is haar potensiaal as ’n politieke beïnvloeder reeds in minstens een kring geïdentifiseer: die Amerikaanse diplomatieke korps in Suid-Afrika.
In 2021 is sy persoonlik na die Amerikaanse konsul-generaal se woning genooi “as deel van ’n paneel van vroue in die media- en vermaaklikheidsveld om die rol van vroue in die media- en vermaaklikheidsruimte te bespreek”.
In 2023 het haar status gegroei toe sy deelgeneem het aan die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake se uitnodigings-alleen International Visitor Leadership Program, wat volgens sy webwerf “Amerikaanse nasionale veiligheidsprioriteite bevorder en langtermynverhoudings tussen Amerikaners en internasionale leiers in regering, besigheid, akademie en ander velde bou.”
Om regverdig te wees, het Ngobese-Zuma sedertdien ten minste een lang sosialemediaplasing gemaak waarin sy Amerikaanse president Trump en die voormalige vertroueling Elon Musk se disinformasieveldtogte, sowel as die plaaslike Amerikaanse ambassade se nakoming van die amptelike standpunt, kritiseer.
Die ironie is egter dat Ngobese-Zuma se tyd in die VSA gewy was aan ’n program oor “Mediaverantwoordelikheid in ’n Era van Disinformasie”.
Ten spyte hiervan het Ngobese-Zuma onlangs inflammatoriese video’s en bewerings oor nie-Suid-Afrikaners se beweerde wandade versprei en versterk, onder meer deur kommentaar oor Boko Haram-ontvoerings te herplaas en te impliseer dat dit die karakter van Nigeriërs in die algemeen weerspieël.
Ngobese-Zuma se man, die prokureur Xolani Christopher Zuma, het March and March en ten minste een ander persoon in die breër netwerk, Ngizwe Mchunu, regtens verteenwoordig. Hierdie kliënt bring die egpaar nader aan die omgewing van die voormalige president sowel as die 2021-onluste wat sommige as ’n waarskuwing sien oor waartoe die huidige anti-migranteveldtogte kan lei.
Ngizwe Mchunu
Mchunu is ’n bekende ondersteuner van die voormalige president Zuma.
Voor Zuma se arrestasie en gevangenisstraf is Mchunu gesien waar hy buite die voormalige president se Nkandla-woning wag gestaan het en volgehou het dat die president nie tronk toe sou gaan nie.
Na die 2021-onluste is Mchunu daarvan beskuldig dat hy ander aangehits het om geweld te pleeg tydens ’n mediakonferensie in Johannesburg, en hy is daarna aangekla van aanhitsing tot openbare geweld.
Zuma het dikwels die Randburg-landdroshof bygewoon om Mchunu te ondersteun tydens sy twee jaar lange verhoor. Toe Mchunu uiteindelik op alle aanklagte vrygespreek is, was Zuma in die hofsaal teenwoordig.
Die twee mans het hul verhouding behou, en ’n gesprek tussen hulle in Mei, nadat onbekende mans glo twee rondawels op Mchunu se plaas afgebrand het, het op sosiale media versprei.
Mchunu is aktief betrokke by anti-immigrasie-mobilisering en het hom met Ngobese-Zuma verbind, wat hom selfs moes waarsku om nie aggressiewe taal te gebruik nie.
Xolani Zuma het Mchunu in ’n dispuut met die EFF-leier Julius Malema verteenwoordig. Die Pretoriase Hooggeregshof het Mchunu gelas om verskoning te vra ná ’n lastersaak nadat hy Malema daarvan beskuldig het dat hy ongedokumenteerde migrante beskerm en omkoopgeld van misdaadgroepe ontvang.
Intussen is ander verbintenisse met die voormalige president Zuma ook sigbaar deur die MKP.
LACO – en MK
Die Arbeid en Burgerlike Organisasie (LACO), wat in Januarie vanjaar geregistreer is, deel direkteure met die uMkhonto Labour Desk en die uMkhonto weSizwe Labour and Civic Organisation.
LACO word daarvan beskuldig dat dit groepe werklose jeugdiges en plaaslike inwoners lei om ondernemings te konfronteer en bestuurders te eis om plaaslike mense bo buitelandse burgers in diens te neem.
Die organisasie sê dit ontbloot bloot die uitbuiting van onwettige buitelandse arbeid – maar dit was ook ’n kenmerk van onlangse optogte saam met March and March, insluitend een in Pietermaritzburg wat later gewelddadig geword het en waarin minstens een persoon gesterf het.
Intussen het MKP se nasionale woordvoerder, Sifiso Mahlangu, die March and March-mediaberaad op 24 Junie voor die 30 Junie-deadline bygewoon en aan MDNtv gesê hul rol is om “die missie van March and March te ondersteun”.
Hy het beklemtoon dat hul boodskap aan Suid-Afrikaners is dat “op die dag in die besonder ons nie plunder nie, ons niemand seermaak nie, daar sal nie moord wees nie”.
Hoewel hy beweer het dat MKP nie deel van die beweging is nie, het hy gesê die party se standpunt fokus op beter grensbeheer, dokumentasie en die repatriasie van ongedokumenteerde buitelandse burgers.
Hy het ook kritiek gelewer op bewerings deur veteraan politieke joernalis Hajra Omarjee dat “hoëvlak-bronne naby die voormalige president Jacob Zuma” haar ingelig het dat daar gesprekke is oor ’n moontlike herhaling van die Julie 2021-onluste.
Mahlangu het hierdie bewering as “spekulatief, verdelend en aanhitsend” beskryf en beklemtoon dat die MKP verwag om KwaZulu-Natal ná die November plaaslike verkiesings oor te neem en stabiliteit in die provinsie wil behou.
Organies en gemanipuleer?
Gaan daar weer ’n 2021 wees? Baie mense dink so, maar dit is onmoontlik om te sê.
Die regering, sekuriteitsmaatskappye en die Suid-Afrikaanse Polisiediens sê hulle is beter voorbereid hierdie keer.
Maar dit gaan nie ongesiens verby dat die polisie se reaksie in KZN in 2021 traag was nie, en dat daar vandag groter konflik en verdeelde lojaliteite binne die strafregstelsel is, veral gegewe die invloedryke rol van die KZN provinsiale kommissaris, generaal Nhlanhla Mkhwanazi, vir beter of slegter.
Dit is moeilik om nie die 30 Junie-deadline as ’n toets van krag te sien nie. Die beweging wat ontstaan het, het egter baie gesigte – van straatmenigtes tot professionele mense wat hul steun belowe.
Ondersteuning vir March and March
AmaBhungane het ’n databasis gesien wat boodskappe van ondersteuning, sowel as aanbiedinge van – en versoeke om – hulp aan March and March saamstel.
Die meer as 1 000 boodskappe bied ’n unieke momentopname van die beweging se ondersteuning.
Baie, indien nie die meeste nie, is algemene variasies van “Make South Africa Great Again” of die gewilde saamtrekleus “abahambe” (laat hulle gaan).
Volgens die mense wat boodskappe los, is March and March egter ’n breë kerk: van werktuigkundiges tot loodgieters, raadslede, voormalige polisiebeamptes, afgetrede regeringswoordvoerders, bankwerknemers, straatverkopers, studente, ’n inhoudskepper vir ’n SPAR-franchise, pensioenarisse en minstens een pastoor het ondersteuning belowe.
Soos gewoonlik aanlyn en op straat, word daar dikwels min of geen onderskeid getref tussen “onwettige” ongedokumenteerde migrante en dié met volledige wettige status nie.
Een gevaarlike draad wat deur die databasis loop, is bewerings wat oor spesifieke benoemde individue gemaak word, met hul adresse wat verskaf word – ’n duidelike geïmpliseerde bedreiging.
Sommige ondersteuners maak bewerings teen spesifieke maatskappye, wat implisiet oproepe tot optrede teen hulle bevat.
Een hiervan is ’n ActionSA-raadslid in die Stad Tshwane, Kgosietsile Kgosiemang, wat ’n boodskap gelaat het waarin hy aanbied om in die gebied te organiseer en spesifiek ’n paar werkgewers in Centurion en Andeon uitlig.
Ander beloftes van ondersteuning strek oor die volle spektrum van die Suid-Afrikaanse samelewing.
Sommige kom met baie spesifieke versoeke om hulp, byvoorbeeld om ’n huurder uit ’n eiendom te laat verwyder. Sommige verwag blykbaar dat March and March hulle sal help om kleinhandelruimte in stede te bekom.
Daar is ’n pas afgetrede polisieman wat sê hy wil help met gebeure en regsaangeleenthede.
Een het ’n bewering gemaak oor ’n benoemde individu wat hy as die “kingpin” beskryf wat onder meer ’n shwarma-restaurant bestuur.
’n Aantal Suid-Afrikaanse expats het ironies genoeg ook ondersteuning belowe, insluitend mense wat in Saoedi-Arabië, Korea, die VK en Duitsland werk. Onder hulle is iemand wat in Ghana studeer.
Aksies wat voorgestel word, wissel van huis-tot-huis soektogte vir immigrasie- of burgerskapdokumente tot die doodstraf vir vermeende dwelmsmokkelaars.
Die besturende direkteur van ’n konsultasiefirma sê hy wil die beweging adviseer en saamwerk ten opsigte van vaardigheidsontwikkelingsprogramme.
Sommige sê dinge soos “July unrest is the only tool we can use to change this situation”, ’n duidelike verwysing na die dodelike opstand in 2021.
’n Bestuurder in die departement van sport, kuns en kultuur se South African Cultural Observatory sê: “Ek is ’n sosiale wetenskaplike navorser en benewens advies kan ek navorsingswerk doen en geleenthede bywoon.”
’n Afgetrede adjunk-direkteur vir kommunikasie en media van die KZN se departement van landbou sê: “Ek het ’n omvattende artikel/opiniestuk saamgestel oor onwettige ekonomiese migrante en ongedokumenteerde buitelandse burgers en hoe dit die Suid-Afrikaanse sosio-ekonomiese en politieke situasie nadelig beïnvloed… Ek kan ook help om die organisasie se media- en kommunikasie-advokasie en werk in die algemeen te bevorder…”
’n Gospelkunstenaar sê: “Dankie March and March dat julle vir ’n goeie saak staan. Maak ons provinsie weer groot.”
Tshepo Mathibela, ’n beleggingsassistent by die Openbare Beleggingskorporasie, het gesê: “Ek glo ons moet gaan sit en ’n pad vorentoe beplan oor hoe om besighede oor te neem wat hulle beset het… ek glo vas dat as ’n beweging julle reeds oor die lewe ná onwettige buitelanders gedink het…”
Daar is ’n vlootstafbeampte in die Verdedigingsregsdienste-afdeling wat sê: “Ek is ’n militêre veteraan met 22 jaar diens in die SANDF. Ek is ook ’n regsakademikus met bande by DIRCO en die ICRC. Ek is gereed om hierdie beweging te dien vir die verbetering van die Republiek.”
In teenstelling met die dun verdoeselde en soms eksplisiete dreigemente van geweld wat op sosiale media sirkuleer, is hierdie relatief onskadelike uitlatings nie in ooreenstemming met die vrees wat immigrantgemeenskappe in KZN en elders ervaar nie, met duisende wat nou in tydelike vlugtelingkampe saamgetrek is.
Sommige individue naby die kern van die March and March-veldtog het egter ’n harde standpunt ingeneem wat sterk kontrasteer en die spektrum van sentiment toon.
Nkosikhona Ndabandaba
Die joernalis, akteur en Zulu-kulturele aktivis Nkosinathi Ndabandaba, algemeen bekend onder sy skuilnaam Phakelumthakathi, is beskryf as ’n “mede-leier” van March and March en het in daardie hoedanigheid saam met Ngobese-Zuma vergaderings met die KZN-regering gehou om die betogings en eise van March and March te bespreek.
Hy het ook anti-immigrasie-optogte regoor die land gelei: ’n video wat wyd op sosiale media versprei is, wys hoe Ndabandaba ’n man langs die pad nader en hom vra wat sy nasionaliteit is. Wanneer hy antwoord dat hy Kongolees is, sê Ndabandaba vir hom: “30 Junie is die sperdatum, maar dit beteken nie jy moet op 30 Junie weggaan nie. Gaan nou.”
Dit bly om te sien watter kant van die anti-migrasie-beweging die oorhand sal hê teen 30 Junie. Hopelik hou die sentrum stand.