Daar is ’n romantiese idee oor skolerugby in Suid-Afrika waaraan baie mense vashou. Dit bestaan eenvoudig nie meer nie. Ons wil glo dit is steeds ’n outydse stryd tussen twee soortgelyke skole.
Ons het ook steeds die sentimentele prentjie van tradisionele derbies, oudleerders, skoolliedere en 15 seuns van een skool teen 15 van ’n ander.
Daardie weergawe bestaan nog emosioneel en is kultureel belangrik, maar struktureel is dit weg.
Skolerugby het verander in iets heeltemal anders en dit is tyd dat ons dit erken.
Dit gaan nie daaroor om skolerugby te kritiseer nie; daar is goeie en slegte aspekte, en daar is al breedvoerig daaroor geskryf. Waarin ek belangstel, is die werklike gevolge op grondvlak, en wat ons volgende kan verwag.
Die werklikheid is dat sommige Suid-Afrikaanse skole hoëprestasie-rugbysentrums geword het wat in wese soos professionele sportfranchises funksioneer.
Hulle het enorme rugbybegrotings. Hulle werf spelers aggressief. Hulle bied uitgebreide rugbybeurse oor verskeie ouderdomsgroepe heen. Hulle stel ’n reeks spesialisafrigters aan. Hulle het direkteure van rugby, krag- en kondisioneringsafdelings, ontleders, voltydse mediese ondersteuning, moderne fasiliteite, en hul wedstryde word regstreeks uitgesaai op platforms wat ’n bedryf van R1 miljard onderstreep.
Suid-Afrikaanse rugby geniet groot voordeel uit hierdie skole. Hulle soek en identifiseer die beste jong talent.
Hulle slyp dit, bied afrigting van gehalte en kondisionering op ’n kritieke ouderdom. Hulle stel seuns bloot aan druk en help om toekomstige sterre voor te berei waarop Springbokrugby staatmaak.
In ’n land waar die ontwikkelingspad ongelyk is, doen skoolprogramme die werk wat unies en akademies nie konsekwent self kan doen nie.
Hou daarvan of nie, dit is die stelsel wat vir ons ’n Siya Kolisi uit Zwide opgelewe het.
Dan is daar die prestige. Die meeste top-rugbyskole sal sê dat hul rugbybegroting hul bemarkingsbegroting is, en hulle is reg. In ’n rugbymal land soos ons s’n sê dit baie as jou skool ’n suksesvolle, goed bestuurde rugbyprogram het.
Dit wek passie en daar is min dinge in die lewe wat mense so saamtrek soos rugby.
Maar wat van skole wat nie kies om dieselfde buitensporige belegging in rugby te maak nie?
Wat ons nou sien, is dat groot nederlae reputasieskade veroorsaak. Dit maak oudskoliere kwaad.
Dit plaas onnodige druk op skoolhoofde, afrigters, ouers en, die belangrikste, die kinders. Dit laat gewone rugbyprogramme soos mislukkings lyk, terwyl hulle in werklikheid dalk bloot fokus op gesonder opvoedkundige prioriteite.
Dit is die feite. ’n Nederlaag van 60 punte skep die indruk dat ’n skool swak bestuur word, slap is, agteruitgaan of nie ernstig is nie.
Dit is beslis onbillik om van skole wat nie dieselfde fokus op rugby het nie, te verwag om aan te hou speel teen skole wat wel het.
’n Skool wat probeer om ewewigtig in akademie, kultuur, rugby, krieket, hokkie, atletiek, musiek, drama en die algehele ontwikkeling van leerlinge te belê, moet nie gestraf word omdat ’n ander skool rugby as ’n kernfokus gekies het nie.
As ’n skool dus soos ’n hoëprestasie-instelling optree, soos een bestee, soos een werf, soos een personeel aanstel en homself soos een bemark, dan behoort dit ook deur sy opponente versinnebeeld te word. Suid-Afrikaanse skolerugby het in praktyk reeds verdeel geraak; al wat oorbly, is om dit te aanvaar en dit amptelik te maak.
Die tyd het aangebreek om minstens na ’n tweevlak-struktuur oor te skakel: ’n hoëprestasie-liga boaan, en ’n oop skoleliga vir die res.
Wat is die kriteria? Die besonderhede is nie die punt van hierdie stuk nie, maar dit kan aspekte insluit oor kategorieë soos programbesteding, beurse, werwing, voltydse rugbypersoneel, afrigtingsbesteding, krag- en kondisioneringsvoorsiening, ontleding, mediese ondersteuning, fasiliteite, koshuisondersteuning, speleroordragte, historiese prestasie en die aantal spanne per ouderdomsgroep. Dit sou oor ’n aanpasbare driejaartermyn beoordeel word om te voorkom dat spanne permanent vasgevang word.
Die ooglopende beswaar is tradisie. Wat gebeur met die beroemde derbies? Baie hoëprestasie-rugbyskole speel reeds die meeste van hul wedstryde teen mekaar. Jy kan uitgesoekte tradisionele derbies behou, maar die hoofkalender behoort rondom mededingende balans gebou te word.
’n Gelaagde stelsel kan steeds voorsiening maak vir derbies tussen verskillende vlakke, feeswedstryde en jaarlikse historiese wedstryde volgens ooreenkoms. Maar dit behoort nie die hoofmededingende struktuur te oorheers nie. Tradisie moet behoue bly waar dit waarde toevoeg.
Laastens dink ek hoe dinge benoem word is ongelooflik belangrik. Vir die boonste vlak kan jy nie name soos “Elite” of “Premier” gebruik nie, want dit is nie werklik die waarheid nie. Dit gaan nie oor enige vorm van inherente meerderwaardigheid nie, die verskil lê grotendeels in besteding.
Noem die boonste vlak eerder die “Akademie-liga” om daardie skole te onderskei en te weerspieël wat hulle in wese kies om te wees: hoëprestasie-rugbyakademies. Daaronder het jy dan ’n “Oop Liga”.
Hierdie name maak geweldig saak omdat dit skoolhoofde en beheerliggame beskerming bied wanneer hulle ’n “Nie-Akademie”-roete vir hul skool kies, eerder as om gekritiseer te word omdat hulle nie daarna streef om ’n “Premier”-rugbyskool te wees nie.
As oudskoliere en ouers wil hê hul skool moet na die Akademie-liga skuif, is dit hul verantwoordelikheid om geld beskikbaar te stel om so ’n stelsel moontlik te maak. Daar is nie meer ’n tussenin nie.
Die beste weergawe van hierdie benadering sal almal se rugby verbeter. Akademie-liga-skole kry meer taai wedstryde, meer druk en ’n meer waardevolle ervaring. Oop Liga-skole speel meer gereeld betekenisvolle rugby en kry ’n gesonder omgewing vir deelname en ontwikkeling.
Dit is dus tyd om op te hou voorgee, te doen wat reg is vir die kinders, en die onnodige druk en finansiële las van skole te verwyder om hulself te probeer omskep in iets wat hulle nie is nie.