Die DA se burgemeersterkandidaat vir Johannesburg, Helen Zille, het ’n uitgelekde brief van die minister van finansies, Enoch Godongwana, bekend gemaak waarin gewaarsku word dat die Stad Johannesburg in wese bankrot is en die risiko loop dat meer as R8 miljard aan nasionale befondsing teruggehou kan word tensy ernstige finansiële oortredings onmiddellik aangespreek word.
In die brief aan Johannesburgse burgemeester Dada Morero, wat 23 April al gestuur is, het Godongwana onthul dat die stad krediteure R25,2 miljard skuld, terwyl daar slegs R3,9 miljard in kontant en kontantekwivalente beskikbaar is, wat ’n tekort van R21,3 miljard laat.
Die minister se brief verklaar dat die stad wette wat munisipale finansies beheer, oortree het en dat hierdie onwettige optrede die “potensiaal het om die volhoubaarheid van die Stad Johannesburg buite hierdie ampstermyn te vernietig, sowel as ’n negatiewe impak op die nasionale ekonomie in die algemeen te hê.”
Godongwana het formeel kennis gegee dat die nasionale tesourie artikel 216(2) van die Grondwet sal toepas en Johannesburg se toekenning ingevolge die wet op die verdeling van inkomste sal terughou indien die stad nie “hierdie situasie onmiddellik regstel” nie. Die stap sal veral gesubsidieerde dienslewering aan armes raak.
Groot finansiële krisis
Die finansiële krisis het die stad se vermoë om infrastruktuur te herstel en in stand te hou, lamgelê, wat gelei het tot aanhoudende krag- en wateronderbrekings en die geleidelike ineenstorting van dienslewering.
Zille het gesê die minister se ingryping bevestig haar party se waarskuwings van veral die laaste paar jaar. “Die Demokratiese Alliansie waarsku al meer as drie jaar dat die stad op ’n groot finansiële krisis afstuur,” het sy gesê.
Die minister se brief volg op verskeie onlangse finansiële terugslagte vir die stad. Die Agence Française de Développement het ’n tweede lening van R2,5 miljard geweier nadat die stad nie aan die voorwaardes van ’n vorige lening, wat in 2024 toegestaan is, voldoen het nie.
Die Johannesburgse Effektebeurs het die stad se effekte opgeskort omdat geouditeerde jaarlikse finansiële state nie betyds ingedien is nie, terwyl Moody’s gewaarsku het oor verdere afgraderings van kredietgraderings.
In sy brief het Godongwana spesifieke finansiële oortredings uitgelig, insluitend:
- Die Maart-aanpassingsbegroting wat nie befonds is nie, wat ongemagtigde besteding uitmaak ondanks waarskuwings van die tesourie.
- Versuim om aan munisipale regulasies oor die Munisipale Standaardrekeningkundige Stelsel te voldoen.
- Versuim om ongemagtigde, onreëlmatige, doellose en verkwistende besteding te voorkom.
- Oortreding van die wet op munisipale finansiële bestuur deur nie krediteure binne 30 dae ná ontvangs van fakture te betaal nie.
- Die onwettige invoering van ’n polities gefasiliteerde ooreenkoms oor loonaanpassings in die aanpassingsbegroting, wat die minister die stad beveel het om te staak.
Zille het gesê die DA sal regstellende stappe ingevolge Artikel 32 van die wet op munisipale finansiële bestuur nastreef en probeer om raadslede wat die onwettige besluite gesteun het, persoonlik aanspreeklik te hou vir geld wat die stad verloor het.
Artikel 21(1) van die wet bepaal dat “politieke ampsdraers of amptenare wat sulke besteding doelbewus of nalatig toelaat, persoonlik aanspreeklik is.”